ప్రతి రోజూ ఎంతో మంది పుడుతుంటారు.. కానీ, కొందరి పుట్టుక ఒక తరం జీవితాన్ని మార్చేస్తుంది. కొందరి మరణం ఒక రాష్ట్రాన్ని కన్నీటి సంద్రంలో ముంచేస్తుంది. మరికొందరు మాత్రం కాలానికి అతీతంగా ప్రజల జ్ఞాపకాల్లో(People’s Memories) శాశ్వతంగా నిలిచిపోతారు. కాలం మారింది. రాజకీయాలు మారాయి. ప్రభుత్వాలు మారాయి. కానీ ఆ నాయకుడి గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఇప్పటికీ ప్రజల్లో భావోద్వేగం కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.
అలాంటి అరుదైన నాయకుడు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్(Andhra Pradesh) మాజీ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి (వైఎస్సార్) (Y. S. Rajasekhara Reddy – YSR). ఆయన భౌతికంగా (Physically) లోకాన్ని (Passed Away) విడిచి దాదాపు రెండు దశాబ్దాలు కావొస్తున్నా… ఆయన పేరు వినగానే ఇప్పటికీ ఎంతోమంది ముఖాల్లో చిరునవ్వు మెరిసిపోతుంది. మరెంతో మంది కళ్లలో జ్ఞాపకాల తడి కనిపిస్తుంది. సంక్షేమం గురించి ఎక్కడ చర్చ జరిగినా… రైతు(Farmer) గురించి ఎక్కడ మాట వచ్చినా… పేదవాడి (Poor People’s) చదువు(Education), వైద్యం (Healthcare) గురించి ఎక్కడ ప్రస్తావన వచ్చినా… వైఎస్సార్ పేరు సహజంగానే వినిపిస్తుంది.
జూలై 8న ఆయన 77వ జయంతి సందర్భంగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఆయన సేవలను, పాలనను, రాజకీయ ప్రయాణాన్ని ఆయన అభిమానులు, ఆయన అందించిన ఫీజురీయింబర్స్మెంట్(Fee Reimbursement), ఆరోగ్యశ్రీ(Aarogyasri), ఉచిత విద్యుత్ (Free Electricity) వంటి విప్లవాత్మక పథకాల ద్వారా లబ్ధిపొందిన ప్రజలు మనసారా స్మరించుకుంటున్నారు.
1949 జూలై 8న జన్మించిన వైఎస్సార్ మొదట వైద్యుడిగా ప్రజలకు సేవ చేశారు. కానీ, ఆయన మనసు ఆసుపత్రి గోడల మధ్య మాత్రమే నిలవలేదు. గ్రామాల్లోని బాధలు, రైతుల కష్టాలు, పేద కుటుంబాల కన్నీళ్లు ఆయనను రాజకీయాల వైపు నడిపించాయి. మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన రాజకీయ జీవితంలో ఎమ్మెల్యే, ఎంపీ, ప్రతిపక్ష నాయకుడు, ముఖ్యమంత్రి వంటి ఎన్నో బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 2004 నుంచి 2009 వరకు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు.
‘ఎంతకాలం జీవించామన్నది కాదు.. ఎలా జీవించామన్నదే ముఖ్యం’ అనే భావజాలాన్ని తన రాజకీయ జీవితంలో ఆచరణలో చూపించిన నాయకుడిగా ఆయనను పలువురు అభివర్ణిస్తారు.
2003 ఏప్రిల్ 9న ప్రారంభమైన ‘ప్రజాప్రస్థానం'(Praja Prasthanam) పాదయాత్ర (Padayatra) కేవలం రాజకీయ కార్యక్రమం కాదు. అది ప్రజల మనసులను తాకిన ప్రయాణం. మండు వేసవిలో దాదాపు 1,467 కిలోమీటర్లు నడిచిన వైఎస్సార్ ప్రతి గ్రామంలో ఆగారు. రైతుల(Farmers) బాధలు విన్నారు. అప్పుల పాలైన కుటుంబాల కన్నీళ్లు చూశారు. తాగునీరు (Drinking Water) లేని పల్లెల్లో అడుగుపెట్టారు. విద్య కోసం తల్లిదండ్రులు పడుతున్న ఇబ్బందులు తెలుసుకున్నారు.
ఆ పాదయాత్రలో ప్రజలు ఒక రాజకీయ నాయకుడిని మాత్రమే చూడలేదు… తమ బాధను వినడానికి వచ్చిన మనిషిని చూశారు. అదే అనుబంధం 2004 ఎన్నికల్లో ప్రజల తీర్పుగా ప్రతిబింబించింది. 2004లో ముఖ్యమంత్రిగా (Chief Minister) ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వెంటనే రైతులకు(Farmers) ఉచిత విద్యుత్ (Free Electricity) అందించే ఫైలుపై తొలి సంతకం చేశారు.
రైతు బాగుంటేనే రాష్ట్రం బాగుంటుందన్న సిద్ధాంతాన్ని నమ్మిన వైఎస్సార్(YSR).. అదే ఆలోచనతో జలయజ్ఞం కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టులు ప్రారంభించారు. అనేక ప్రాజెక్టులు పూర్తయ్యాయి. మరికొన్ని గణనీయమైన పురోగతి సాధించాయి. సుమారు 13 లక్షల ఎకరాలకు పైగా సాగునీరు అందేలా ప్రణాళికలు రూపొందించబడ్డాయి. రాష్ట్ర జీవనాడిగా భావించే పోలవరం ప్రాజెక్టు (Polavaram Project) పనులు కూడా ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమయ్యాయి.
వైఎస్సార్ పాలనలో సంక్షేమం (Welfare) అనేది కేవలం ప్రభుత్వ పథకాల జాబితా కాదు… ఎంతోమంది కుటుంబాల జీవితాల్లో ఆశగా మారింది. ఆరోగ్యశ్రీ ద్వారా ఖరీదైన చికిత్సలు పేదలకు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఒకప్పుడు ఆసుపత్రి బిల్లు భయంతో చికిత్సకు దూరమైన కుటుంబాలకు అది ధైర్యాన్నిచ్చింది. 108 అంబులెన్స్ సేవలు (108 Ambulance Services) అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వేలాది ప్రాణాలను కాపాడిన సేవగా గుర్తింపు పొందాయి.
ఫీజు రీయింబర్స్మెంట్ ద్వారా ఉన్నత విద్య కలగా మిగిలిపోకుండా పేద విద్యార్థులకు అవకాశాలు కల్పించారు. “మీరు ఎంత చదవాలనుకుంటే అంత చదవండి… మిమ్మల్ని చదివించే బాధ్యత ప్రభుత్వానిది” అనే ఆయన మాటలు అప్పటి యువతలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపాయి. నేటికీ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అమలవుతున్న ఫీజురీయింబర్స్మెంట్ పథకం ఆయన చలవే.
మహిళల ఆర్థిక స్వావలంబన కోసం పావలా వడ్డీ పథకం (Pavala Vaddi Scheme) అమలు చేశారు. స్వయం సహాయక సంఘాలకు బలం చేకూర్చారు. అవ్వాతాతలకు పింఛన్లు, నిరుపేదలకు గృహాలు, గిరిజనులకు పోడు భూముల పంపిణీ, గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, ఉపాధి హామీ పథకాల అమలు వంటి చర్యలు ఆయన పాలనలో చోటుచేసుకున్నాయి.
సమాజంలోని ప్రతి వర్గాన్ని స్పృశించేలా సంక్షేమ కార్యక్రమాలను రూపొందించాలన్నదే ఆయన ప్రభుత్వ లక్ష్యంగా కనిపించింది. వైఎస్సార్ గురించి మాట్లాడినప్పుడు చాలామంది ముందుగా గుర్తుచేసుకునేది ఆయన పలకరింపునే. “నమస్తే బాబూ… నమస్తే పాపా… నమస్తే అక్కయ్య… నమస్తే చెల్లెమ్మ…”అది కేవలం అభివాదం కాదు. తనను కలవడానికి వచ్చిన ప్రతి వ్యక్తిని సొంత మనిషిలా పలకరించే స్వభావం.
మరణంతో ముగియని ప్రస్థానం
2009 సెప్టెంబర్ 2న జరిగిన హెలికాప్టర్ ప్రమాదంలో వైఎస్సార్ మరణం ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ను తీవ్ర విషాదంలో ముంచెత్తింది. ఆ రోజు వేలాది మంది ప్రజలు స్వచ్ఛందంగా రోడ్లపైకి రావడం, గ్రామాల్లో శోకసంద్రం నెలకొనడం ఆయనపై ప్రజలకు ఉన్న అనుబంధానికి నిదర్శనంగా నిలిచింది. కాలం మారింది. రాజకీయాలు మారాయి. ప్రభుత్వాలు మారాయి. కానీ వైఎస్సార్ గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఇప్పటికీ ప్రజల్లో భావోద్వేగం కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.
వైఎస్సార్ పాలనపై రాజకీయంగా భిన్నాభిప్రాయాలు ఉండొచ్చు. ఆయన తీసుకున్న కొన్ని నిర్ణయాలపై విమర్శలు కూడా వచ్చాయి. అయితే ప్రజా సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, రైతు, పేద, విద్యార్థి, మహిళ, వృద్ధుడు వంటి సమాజంలోని ప్రతి వర్గాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని పాలన సాగించడం, ప్రజలకు చేరువైన నాయకత్వాన్ని ప్రదర్శించడం వల్ల ఆయన తెలుగు రాజకీయ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించారు.
ఆయన నడిచిన దారిలో రాజకీయ చరిత్ర ఉంది. ఆయన అమలు చేసిన పథకాల వెనుక లక్షల కుటుంబాల జీవితాలు ఉన్నాయి. ఆయన పలికిన “నమస్తే”లో ప్రజలతో ఏర్పడిన అనుబంధం ఉంది. 77వ జయంతి (77th Birth Anniversary) సందర్భంగా వైఎస్సార్ను స్మరించుకోవడం అంటే ఒక రాజకీయ నాయకుడిని మాత్రమే కాదు… ప్రజల మధ్య జీవించి, ప్రజల కోసమే పనిచేసిన ఒక ప్రజానాయకుడి ప్రయాణాన్ని గుర్తుచేసుకోవడమే అంటున్నారు ఆయన అభిమానులు.
